Kategoria: Struktura zróżnicowań

OKREŚLONA KATEGORIA

Psychologowie, wyróżniając określoną kategorię pojęciową, nazy­wają wartością — jeżeli dokonują takiej procedury — wszystkie rzeczy lub idee pozostające w relacji do tej kategorii, nie troszcząc się jednak ani o ich precyzowanie, ani nie rozważając ich

POŚREDNIE ODWOŁANIE

Pośrednie odwołanie się do kategorii psychologicznych przy definio­waniu wartości charakteryzuje te koncepcje socjologiczne, których pod­stawowym przdmiotem rozważań jest zwłaszcza teoria działań czy czyn­ności społecznych. Taki punkt widzenia zarysowany jest wyraźnie w systemach teoretycznych F. Znanieckiego,

POTENCJALNY PRZEDMIOT DZIAŁAŃ

Wartości są za­tem tym, co może być potencjalnym przedmiotem działań ludzkich. Są zaś takim przedmiotem działań na mocy psychologicznej kategorii za­interesowań. Elementarnym rodzajem zainteresowania jest względnie prosty typ zainteresowania pojedynczą wartością, co ewentualnie może stanowić

PODZIAŁ ZAINTERESOWAŃ

Taki podział zainteresowań jest uzasadniony swoistym rozumieniem wartości społecznych, które Znaniecki odróżnia od klasy wartości w ogó­le. Jak wiadomo, wartościami społecznymi są dla niego osobniki ludzkie. Sama koncepcja zainteresowania potrzebna do wyjaśnienia wartości nie odgrywa

ORIENTACJA NA SPOŁECZEŃSTWO

Orientacja na społeczeństwo jako czynnik wartościotwórczy repre­zentowana jest zwłaszcza przez Durkheima i jego szkołę (np. Bouglego). Wartości są przez nich traktowane jako coś obiektywnego w stosunku do jednostki. Społeczeństwo ustanawia wartości niezależnie od przemija­jących i

PIERWSZA ORIENTACJA

Pierwsza orientacja ukazuje ich związek z jednost­ką jako podmiotem wartościującym, druga może wskazywać na rolę spo­łeczeństwa i poszczególnych jego grup w kierunku upowszechnienia, selekcjonowania i sankcjonowania (w przypadku zachowań) wartości lub też miejsce, znaczenie i

RÓWNOWAGA PSYCHICZNA

Wartościami są te przedmioty, które jednostkom i grupom zapewniają równowagę psychiczną, dają zadowolenie, dążenie do nich lub ich osiągnięcie daje poczucie dobrze spełnionego obowiązku, lub też które są niezbędne do utrzymania wewnętrznej spój­ności grupy, jej

SŁUSZNA INTERPRETACJA

Słuszna wydaje się zatem taka interpretacja, że socjologowie, odnosząc pojęcie wartości do pewnych stanów jednostki, przyznają implicite z jednej strony, iż ostatecznym czynnikiem rozstrzygającym o akceptacji określonych rzeczy i idei jako wartości jest jednostka, a

SPOŁECZNY I JEDNOSTKOWY ASPEKT

Dokonany przegląd zróżnicowań socjologicznych ujęć wartości pozwo­lił przede wszystkim na wydobycie dwóch podstawowych aspektów ich istnienia. Pierwszy, to istnienie wartości jako społecznych norm, mają­cych — mówiąc najogólniej — gwarantować interes poszczególnych grup lub całego społeczeństwa.

NIEZALEŻNE MECHANIZMY

Istnienie dwóch w pewnym sensie niezależnych mechanizmów war­tościujących uzasadnia — w konsekwencji — nie tylko analityczną nie­zależność wartości wyodrębnionych na ich podstawie, ale także przepro­wadzenie ich podziału. Dla wartości pierwszego typu można zapropono- wać pojęcie

WIEDZA TOWARZYSZĄCA WARTOŚCIOM

Po trzecie, określonym wartościom-normom może towarzyszyć jedynie wiedza o ich istnieniu jako rzeczy wartościo­wej — bez jakichkolwiek jednak form ich akceptacji. Po czwarte wreszcie, wartości-normy są określonym jednostkom w ogóle nieznane, bądź też jednostkowe wartości-obiekty

WARTOŚCI -OBIEKTY

Definicja wartości-obiektów jest nieco bardziej skomplikowana. Trud­ność zasadnicza to wybór odpowiedniej kategorii pojęciowej, dzięki któ­rej rzeczy, idee lub osobniki ludzkie stają się wartościami dla określonych jednostek. Wynika ona ze względów, o których już była mowa,